Horst Wessel-lied

Je hebt 'foute' muziek en foute muziek. Tot de eerste categorie behoort, volgens sommigen althans, de muziek van bijvoorbeeld Modern Talking en James Last. De tweede groep behelst muziek die bewust is gemaakt of gemanipuleerd om een achterliggende ideologie te verkondigen. Het hoeft geen betoog dat het dan in de meeste gevallen om twijfelachtige muziek gaat met een dubieuze boodschap. Neem nu het Horst Wessel-lied. Dit lied was ongekend populair in nazi-Duitsland en heeft anno 2008 nog steeds een (geheel terechte) nare en sinistere bijsmaak. In Duitsland is het verboden het Horst Wessel-lied in welke vorm dan ook ten gehore te brengen. Vanuit sociologisch oogpunt is het echter interessant om te bekijken hoe dit lied kon uitgroeien tot hét strijdlied van de NSDAP.

Horst Wessel (1907-1930) trad in 1926 toe tot de rechts nationaal-socialistische partij van Hitler, nadat hij eerder zijn heil had gezocht bij diverse scouting-achtige groepen. Wessel was jong en zat vol idealen; hij was werkelijk betrokken bij de armen en de werklozen en zag in de NSDAP een manier om te komen tot een 'heilstaat'. Paradoxaal genoeg had hij veel gemeen met zijn aartsvijanden de communisten, die hetzelfde ideaal nastreefden. Wessel zag het belang in van muziek als inspiratiebron en propagandamiddel en schreef talloze liederen en gedichten waarin hij de lof zong van de NSDAP. Hij werd pas echt bekend toen hij zijn eigen gedicht 'Die Fahne hoch' op muziek zette. Opvallend was dat, in tegenstelling tot veel andere nazi-strijdliederen, in Wessels tekst (zie onder) geen spoor van antisemitisme was te bekennen. Hoewel dat natuurlijk niet wil zeggen dat hij geen antisemiet was, want dat was hij ongetwijfeld.

'Die Fahne hoch' werd snel populair en zelfs tot officieus tot het tweede volkslied gebombardeerd. Het eerste couplet roept alle SA-leden op om te marcheren tegen het marxisme en verwijst naar de nazi-mythe van onsterfelijkheid (maar dan wel alleen voor de martelaren van de bewegingen: zij lopen als geesten mee). In het tweede couplet beschrijft Wessel zijn verlangen naar een betere (nationalistische) samenleving, gesymboliseerd door het hakenkruis. In de derde strofe wordt een beroep gedaan op een laatste krachtsinspanning voordat het zover is. Allemaal leuk en aardig, maar dit verklaart niet de grote populariteit van het lied.

Daar was iets anders voor nodig: op 14 januari 1930 drong een groep communisten onder leiding van Ali Höhler het appartement van Wessel binnen. Aanleiding vormde een ruzie met Wessels communistische hospita over de hoogte van de huur en het feit dat Wessel samenwoonde met een prostituee. De knokploeg schoot alle aanwezigen neer en ging er vervolgens vandoor. Het duurde enige tijd voordat er medische hulp arriveerde: Wessels kameraden weigerden om de hulp in te roepen van de joodse arts die in het gebouw ernaast woonde en besloten bovendien eerst om enkele compromitterende documenten veilig te stellen. Wessel lag een week in het ziekenhuis en bezweek uiteindelijk aan zijn verwondingen.

De communisten stelden alles in het werk om niet de verdenking op zich te laden: de hospita moest vertellen dat het ging om een uit de hand gelopen ruzie tussen pooiers, terwijl Höhler de opdracht kreeg om zich voor te doen als souteneur. Hij zou gehandeld hebben uit jaloezie en achterdocht omdat Wessel zijn vriendin had ingepikt. Later trok Höhler zijn verklaringen in omdat de communistische partij hem niet steunde en werd hij tot zes jaar cel veroordeeld. Nadat Hitler de macht had overgenomen, werd de zaak heropend en Höhler op gruwelijke wijze vermoord door een SA-overvalscommando.

Na Wessels dood realiseerde minister van propaganda Joseph Goebbels zich dat hij goud in handen had. Hij maakte van Wessels begrafenis een propaganda-spektakel (geholpen door diverse relletjes) en zorgde ervoor dat de jonge Horst zou uitgroeien tot een icoon van de nazibeweging, een legende, een rolmodel, geëerd met gedichten, biografieën en films. Straten, bruggen, SA-afdelingen, scholen, ziekenhuizen en noem het maar op werden naar hem vernoemd. Goebbels was slim genoeg om in te zien dat hij van Horst Wessel eenvoudig een martelaar kon maken; Wessels mythe van wederopstand zou een integraal onderdeel gaan uitmaken van de nazi-propaganda.

Wie nieuwsgierig is hoe het lied precies klinkt, hier een mp3'tje of bekijk een fragment uit de propaganda-film 'Triumph des Willens' (1935) geregisseerd door Leni Riefenstahl.

En ten overvloede: ik neem nadrukkelijk afstand van de achterliggende ideologieën van het Horst Wessel-lied, koester géén nazi-sympathieën en veroordeel extremisme in welke vorm dan ook.

Horst Wessel-lied

Die Fahne hoch! Die Reihen fest dicht geschlossen!
SA marschiert mit ruhig festem Schritt.
Kam'raden, die Rotfront und Reaktion erschossen,
Marschier'n im Geist in unser'n Reihen mit.

Die Straße frei den braunen Bataillonen!
Die Straße frei dem Sturmabteilungsmann!
Es schau'n aufs Hakenkreuz voll Hoffnung schön Millionen,
Der Tag der Freiheit und für Brot bricht an.

Zum letzten Mal wird nun Appell geblasen!
Zum Kampfe steh'n wir alle schon bereit.
Bald flattern Hitlerfahnen über allen Straßen,
Die Knechtschaft dauert nur noch kurze Zeit!

En voor wie het Duits niet zo machtig is:

Het vaandel hoog, de rijen hecht gesloten!
SA marcheert met rustig vaste tred.
Kameraden door het Rode Front en de reactionairen neergeschoten,
Marcheren in de geest in onze rijen mee.

De straten vrij voor de bruine bataljons!
De straten vrij voor de stormafdelingsman!
Er kijken al miljoenen hoopvol naar het hakenkruis;
De dag voor vrijheid en voor brood breekt aan.

De laatste keer wordt nu appèl geblazen!
Voor de strijd staan we allen al gereed.
Spoedig wapp'ren Hitlervaandels over alle straten;
De slavernij duurt nu nog maar korte tijd!

Voor meer informatie:
Gerard Groeneveld, 'Zo zong de NSB. Liedcultuur van de NSB 1931-1945'. Uitgeverij Vantilt, 2007. ISBN10: 9077503668 | ISBN13: 9789077503669

peter Dinsdag 12 Februari 2008 at 12:59 am | | overig

vijf reacties

De tekst van de Internationale is agressiever.

wimvlaanderen, - 20-07-’08 17:21

Is het horst wessellied ook te downloaden voor het gebruik als beltoon ?

richard, (E-mail ) - 28-10-’08 21:27

Er zit een typfout in de tekst(angel)
ik neem nadrukkelijk afstand van de achterliggende ideologieën van het Horst Wessel-lief, ik denk dat er Wessel-Lied had moeten staan..

Petra, - 06-01-’09 16:12

Ahja, de ‘f’ en de ‘d’ zitten dan ook naast elkaar op het toetsenbord….

Araglin, - 06-01-’09 16:14

tja hoe had de wereld er uitgezien als de sa niet was overrompelt door de misdadigers van de ss die de afschuwelijkste misdaden hebben gepleegd, maar hoe moeten we de sa plaatsen tov de communisten van die tijd en de door de communisten gepleegde misdaden, hoe had de wereld er uitgezien als de duitsers in 1918 hadden gewonnen?

een zuid afrika ten tijden van de appartheid?

de treinen zouden op tijd rijden, geen files, maar zouden we zoveel gelukkiger en socialer zijn geweest?

allemmaal vragen die onbeantwoord blijven maar wanneer je je inleeft in de gedachtegang van die mensen toen, is het wel voorstelbaar dat een aantal enthousiast lid van de sa werd maar hoe is het mogelijk dat dit beschaafde land zich heeft ingelaten met de ss-ers uit Munchen?

eigenlijk moet je dit lied los zien van de ss`ers die daarna kwamen en dan proef je de ellende en de wil om er wat van te gaan maken

Michel, - 05-12-’09 19:43
(optioneel veld)
(optioneel veld)
Om geautomatiseerde spam te voorkomen, vraag ik je vriendelijk om de volgende vraag te beantwoorden.
Persoonlijke info onthouden?
Kleine lettertjes: Alle HTML-tags behalve <b> en <i> zullen uit je reactie worden verwijderd. Je maakt links door gewoon een URL of e-mailadres in te typen.