2001: A Space Odyssey

Muziek speelt een belangrijke rol in '2001: A Space Odyssey' (1968) van Stanley Kubrick (1928-1999). Met een beetje fantasie wil zou je de zorgvuldig uitgekozen nummers zelfs kunnen beschouwen als een extra personage, dat de film eeuwigheidswaarde geeft. Mede dankzij de spaarzame dialogen komt de muziek van onder andere Johan Strauss jr. ('An der schönen blauen Donau'), Richard Strauss ('Also sprach Zarathustra') en de Hongaars-Oostenrijkse componist György Sándor Ligeti optimaal tot zijn recht.

Opmerkelijk genoeg was het aanvankelijk helemaal niet de bedoeling om klassieke muziek te gebruiken. Kubrick had een soundtrack besteld bij filmcomponist Alex North (1910-1991), die eerder de muziek schreef voor onder meer 'Spartacus', 'A Streetcar Named Desire' en 'Dr. Strangelove'. Begin 1966 begon filmstudio MGM zich lichtelijk zorgen te maken over de voortgang van '2001' en de studiobazen vroegen Kubrick enigszins bezorgd of hij al wat kon laten zien. In allerijl stelde de regisseur een compilatie samen met ruw materiaal. En omdat de muziek nog niet klaar was, besloot Kubrick om zijn 'werkmuziek' te gebruiken (dus de bovengenoemde klassieke muziek). De MGM-bazen waren opgelucht en vooral de muziek viel in goede aarde. Ook Kubrick was in zijn nopjes en besloot om voor de definitieve versie de door hem uitgekozen nummers te handhaven.

Eind goed al goed, ware het niet dat Kubrick vergat om Alex North hiervan op de hoogte brengen. Het was dan ook even slikken voor North toen hij tijdens een voorpremière tot de ontdekking kwam dat het resultaat van zijn noeste arbeid totaal niet in de film voorkwam. Tussen deze twee is het dan ook nooit meer goed gekomen. De oorspronkelijke soundtrack van North is pas vele jaren later uitgebracht en eigenlijk is het maar goed ook dat Kubrick zijn eigen weg is gegaan. Want hoewel North zijn best heeft gedaan, klinkt de score typisch als een product van de jaren zestig. De briljante scène waarin het ruimteschip aankomt bij het ruimtestation, is bijvoorbeeld een nagenoeg perfect samenspel met de lichtvoetige wals 'An der schönen blauen Donau'.

De variant van Alex North ('Space Station Docking') is een stuk fletser en vooral gedateerder. Je kunt merken dat North geprobeerd heeft een futuristisch tintje aan zijn composities mee te geven, maar het is nu eenmaal moeilijk opboksen tegen Strauss en Ligeti. Het zou interessant zijn (en waarschijnlijk is het al eens gedaan) om Kubricks meesterwerk eens te bekijken met de originele soundtrack. Luister zelf: '2001- A Space Odyssey (The Original Score)' (320 kbps, 46 MB).

peter Zaterdag 11 Oktober 2008 at 12:57 am | | film

Eén reactie

Ik heb de film destijds nog gezien op het brede scherm van Bellevue Cinerama. En dat wielvormige wentelende ruimtestation op de muziek van Strauss staat me inderdaad nog glashelder voor de geest.
Maar al die andere dingen die je erover vertelt heb ik nooit geweten. Heel interessant! Dank daarvoor.

Verbal Jam, (URL) - 12-10-’08 01:23
(optioneel veld)
(optioneel veld)
Om geautomatiseerde spam te voorkomen, vraag ik je vriendelijk om de volgende vraag te beantwoorden.
Persoonlijke info onthouden?
Kleine lettertjes: Alle HTML-tags behalve <b> en <i> zullen uit je reactie worden verwijderd. Je maakt links door gewoon een URL of e-mailadres in te typen.