Josine van Dalsum

Op 17 november 2009 overleed actrice Josine van Dalsum na een lang ziekbed. Ze is 61 jaar geworden. Van Dalsum is bekend geworden door televisieseries als 'Een mens van goede wil', 'Hollands glorie' en 'Mata Hari', speelde in toneelproducties als 'Kinderen van een mindere god', 'Jeanne d'Arc' en was te zien in 'De Lift' (1983) van Dick Maas.

In 2003 werd bij haar longkanker geconstateerd en in 2004 twee hersentumoren. Begin 2005 was ze te gast in het AVRO televisieprogramma 'Vinger aan de Pols' en vertelde ze openhartig over haar ziekte en heftige behandeling- en stralingssessies. Ze gebruikte haar ervaringen voor haar rol in 'LeefTijd', een toneelstuk over een terminaal zieke vrouw en haar zoon (voor haar geschreven door Haye van der Heijden) en de door haarzelf geschreven voorstelling 'Vleugellam'. Op haar 61ste verjaardag (14 juli 2009) werd Van Dalsum benoemd tot Ridder in de Orde van Oranje-Nassau. Vier maanden later overleed ze aan de gevolgen van haar ziekte – een bewust gekozen dood.

Ik moet eerlijk bekennen dat ik voor bovenstaande tekst vooral Wikipedia heb geraadpleegd; ik kijk nauwelijks naar Nederlandse tv-series, en mijn laatste toneelbezoek stamt alweer uit de vorige eeuw... Maar, vraag je je misschien af, wat heeft - met alle respect - Josine van Dalsum dan eigenlijk op een muzieklog te zoeken? Nou, in 1974 bracht de toen 26-jarige Josine haar eerste (en enige) album 'Ik ben er zomaar' uit. De lp flopte gigantisch – reden voor Van Dalsum om zich compleet te storten op een acteercarrière. Ik weet niet of 'Ik ben er zomaar' inmiddels is uitgegroeid tot een veelgezocht collector's item, een curieus album is het wel...

Wat als eerste opvalt is de geaffecteerde, bijzonder keurig articulerende Liesbeth Listiaanse zang van Josine (vooral als je bedenkt dat ze geboren is in Breda). Als je daar doorheen luistert, ontvouwen zich tien nummers vol adolescent Angst, pathos en inktzwarte romantiek. Niet alleen werken de orkestratie en (soms subtiel jazzy) arrangementen van Pieter Verlinden behoorlijk op je gemoed, vooral de teksten van Josine zorgen ervoor dat er vroeg of laat een traan opwelt in je ooghoek. Ze zingt over eenzaamheid, naastenliefde (in bijvoorbeeld het opzwepende en lichtelijk nerveuze 'Mensen'), liefdesverdriet, een verloren jeugd, desillusies en gebroken harten – en doet dit met zoveel hartstocht, gezucht en Weltschmerz dat je spontaan zin krijgt om naar bed te gaan en de dekens over je heen te trekken.

Een goed en typerend voorbeeld is het tweeënhalve minuut durende 'Men lacht erom'. Het nummer begint met een trompet, een drumroffel, een aanzwellende viool, harpgetokkel en Josine die zingt:

's Nachts huil ik / Men lacht erom / 's Nachts schrijf ik / Men lacht erom / 's Nachts sterf ik / Zo alleen zo alleen / 's Nachts huil ik / Men lacht erom / 's Nachts huil ik / Men lacht erom / 's Nachts kook ik / Men eet niet mee / 's Nachts dans ik / Zo alleen zo alleen / 's Nachts leef ik / Men lacht erom

[Piano, aanzwellende strijkers, een trompet en een eenzame accordeon.]

's Nachts sterf ik / Men lacht erom / 's Nachts begraaf ik / De kist is alleen / 's Nachts slaap ik / Zo alleen zo alleen / 's Nachts sterf ik / Men lacht erom

Josine haalt beverig adem, barst in een huilbui uit en terwijl de muziek voor een laatste keer aanzwelt, begint ze maniakaal te lachen...

Prachtig! Het ligt er allemaal heel dik bovenop – en daar moet je van houden. 'Ik ben er zomaar' is een meeslepend, openhartig en bij vlagen nogal weird album ('Mijn pop' bijvoorbeeld zal sommigen de stuipen op het lijf jagen), dat heen en weer golft tussen cabareteske, theatrale liedjes over een jonge opgroeiende vrouw, en melancholisch-beangstigende nummers – alsof je naar een schilderij kijkt van een huilend zigeunerjongetje en opeens merkt hoe psychotisch hij uit zijn ogen kijkt en je onbehaaglijk naar achteren schuifelt...

Luister naar een acceptabele vinyl-rip (31 MB, helaas slechts 128 kbps) via deze Rapidshare-link of deze MegaUpload-link. Met grote dank aan De Zaanse Brouwerij!

arnold Dinsdag 24 November 2009 at 11:50 pm | | Standaard

vijf reacties

Geweldig Araglin, dat je hier aandacht aan besteed.
Ik heb Josine altijd bewonderd om haar spel en voor mij was het altijd een mooie vrouw.
Ze stond midden in het leven, dus ook midden in haar dood, getuige het interview van haar op het NOS journaal.

Op Youtube was niets te vinden over Josine en heb dat interview als eerbetoon aan Josine op gezet.
Hoe zij dacht over het omgaan met een dodelijke ziekte was indrukwekkend.

Blijkbaar zochten er meer mensen naar iets van een soort eerbetoon of zo. Het filmpje is tenminste veel bekeken.

Josine was toch een bijzonder actrice.
En buiten het NOS journaal kan ik mij niet herinneren dat een ander programma aandacht besteed heeft aan haar dood.
Jammer!
Op deze manier is deze blog toch een soort eerbetoon aan een grote (bescheiden) actrice geworden.
Dank je wel.

Peter Dekker, (E-mail ) - 25-11-’09 01:21

Ik had het album, na het lezen van jou tweet, toevallig gisteren al ergens gevonden, maar ik vind het wel een verassend mooi album eigenlijk. Wel raar dat dit album zo zeldzaam is, aangezien er volgens mij wel een redelijke doelgroep voor is…

Gehenna, - 25-11-’09 10:33

Peter: dank voor je reactie! Ik heb zojuist je YouTube-upload bekeken! Als je overigens nog aanvullingen of een betere rip hebt – ik hou me aanbevolen!

Gehenna: ik weet niet of de lp echt zeldzaam is, maar ik heb het album iig nog nooit ergens zien liggen – en de informatie is maar schaars – zelfs op Discogs of Popinstituut.nl vind ik geen vermeldingen. Fraai is het inderdaad wel, hoewel ik aanvankelijk even moest wennen. Vergis je niet: dit album is 35 jaar oud. Anno 2009 zullen er wel liefhebbers zijn van dit soort liedjes, maar waren die er toen ook al in zulke grote getale?

Araglin, - 25-11-’09 10:47

Ar’,
ik heb “LeefTijd” dus wel gezien.
Op sommige momenten was de voorstelling zeer genant, omdat je weet dat je naar een stervende vrouw (en haar echte zoon) zit te kijken, die teksten declameert die haar werkelijke angsten uitdrukken. Dingen die ze ooit ECHT gezegd heeft en die Van der Heijden glashard heeft opgeschreven… Je voelt je een voyeur, die een avomdje uit is maar naar de ellende van een “grande dame” zit te gluren. Is dit sensatiezucht? Nieuwsgierigheid? Interesse?
Een zeer dubbel gevoel. Soms pijnlijk. Soms bevrijdend, ondanks de vaak zeer harde cynische opmerkingen.
Beklemmende en huiveringwekkende voorstelling.
En dapper.

a r n e l, (URL) - 25-11-’09 21:35

Bedankt voor deze link. Ik heb Josine altijd een bijzondere actrice gevonden en kende deze plaat nog niet.

(Eén – beetje flauwe – opmerking: Brabanders zijn in het algemeen juist heel goed in het overcorrecte Nederlands van de jaren ’60 en ’70 kleinkunst. De strakke klinkers, de rollende ‘r’: Brabants is niet voor niets één van de belangrijkste grondleggers van het ABN. En daarnaast hoor ik met regelmaat Brabantse accenten in deze liedjes van haar terugkomen)

Frank, - 26-11-’09 17:41
(optioneel veld)
(optioneel veld)
Om geautomatiseerde spam te voorkomen, vraag ik je vriendelijk om de volgende vraag te beantwoorden.
Persoonlijke info onthouden?
Kleine lettertjes: Alle HTML-tags behalve <b> en <i> zullen uit je reactie worden verwijderd. Je maakt links door gewoon een URL of e-mailadres in te typen.