Stabat Mater (reprise)

Een van de bekendste gebeden uit de middeleeuwen is ongetwijfeld het 'Stabat Mater', ook wel bekend als 'Stabat Mater dolorosa' (oftewel: 'de Moeder stond door smart bevangen'). In het gebed staat de treurende Maria centraal, die bij het kruis van haar zoon zowel rouwt om hem als om de gehele mensheid. Het is niet precies bekend wie het Stabat Mater heeft geschreven. Naar alle waarschijnlijkheid is de Latijnse tekst tussen de 12e en 14e eeuw opgetekend door een Italiaanse of Franse monnik uit de Franciscanenorde. Historici hebben verschillende monniken gebombardeerd tot auteur (onder wie Johannes Fidenza, John Pecham en Jacopone van Todi), maar de echte Franciscaner moet nog steeds opstaan.

Hoe het ook zij, de onbekende schrijver heeft vooral inspiratie geput uit Lucas 2, vers 35 en Johannes 19, vers 25 ('Bij het kruis van Jezus stonden zijn moeder met haar zuster […]', in het Latijn: 'Stabant iuxta crucem Iesu mater eius […]'). Het was de bedoeling dat je jezelf tijdens het lezen of zingen van de tekst opzweepte tot een staat van 'compassio', met een in azijn gedoopte spons voor een ultrarealistisch effect, om vervolgens onder Maria's hoede 'de hemelse vreugde deelachtig te worden'.

Het gebed werd in de vijftiende eeuw opgenomen in de misliturgie en vervolgens opgepikt door talloze componisten die ervoor zorgden dat het Stabat Mater uitgroeide tot een religieuze evergreen, vaak uitgevoerd rond Pasen. Best een prestatie, want het gebed is lichtelijk saai en monotoon. De bekendste uitvoering is die van Giovanni Battista Pergolesi (die het gebed in twaalf stukken verdeelde met elk een eigen muzikale gevoelswereld), maar ook grote namen als Joseph Haydn, Franz Schubert, Antonin Dvorák en Giuseppe Verdi hebben zich aan (iets minder geslaagde) versies gewaagd.

En hoewel de uitvoering van Pergolesi ronduit prachtig is, heb ik toch een groter zwak voor het Stabat Mater van Antonio Vivaldi, en dan vooral in de uitvoering van Ensemble 415 en counter tenor Andreas Scholl. Nu ben ik niet zo’n fan van counter tenors, maar wat Scholl laat horen is ronduit verbluffend. Vivaldi componeerde zijn versie in 1711 voor een religieus festival in het Noord-Italiaanse stadje Brescia. Hij had kennelijk nogal haast; de vioolpartijen zijn simpel gehouden, de muziek bevat veel herhaling en bovendien zijn niet alle strofen zijn op muziek gezet. Maar juist dankzij de 'kale' uitvoering, wint Vivaldi's versie aan diepte. Luister zelf: 'Stabat Mater' (320 kbps, 32 MB - een WeTransfer-link volgt zo snel mogelijk) uitgevoerd door Ensemble 415 en Andreas Scholl onder leiding van Chiara Banchini.

arnold Vrijdag 09 April 2010 at 12:03 am | | klassiek

Geen reacties

(optioneel veld)
(optioneel veld)
Om geautomatiseerde spam te voorkomen, vraag ik je vriendelijk om de volgende vraag te beantwoorden.
Persoonlijke info onthouden?
Kleine lettertjes: Alle HTML-tags behalve <b> en <i> zullen uit je reactie worden verwijderd. Je maakt links door gewoon een URL of e-mailadres in te typen.