Bedrich Smetana

Vanuit muzikaal oogpunt bezien is de tweede helft van de negentiende eeuw razend interessant en met één woord te omschrijven: nationalisme. Bohemen (het huidige Tsjechië) zuchtte onder het juk van een Oostenrijks-Hongaars rijk, Noorwegen werd overheerst door Zweden en Finland was onder de voet gelopen door het Russische leger. Politiek geëngageerde kunstenaars en rebellen maakten zich sterk voor de onafhankelijkheid van hun vaderland; componisten wendden zich af van de heersende conventies (lees: hun Duits-Oostenrijkse voorgangers) en experimenteerden met volksmuziek en nationale thema’s.

In Finland groeide Jean Sibelius (1865-1957) uit tot een nationale held, Noorwegen had Edvard Grieg (1843-1907) en in Bohemen streed de componist Bedrich Smetana (1824-1884) tegen de onderdrukker. Smetana sloot zich zelfs aan bij een groep rebellen en beraamde in het diepste geheim een heuse staatsgreep – die jammerlijk mislukte. Smetana vluchtte naar Zweden en belandde na enkele omzwervingen weer in Praag. Tot zijn meest aansprekende werk behoort het meeslepende 'Má vlast' ('Mijn vaderland'), een serie van zes symfonische gedichten: 'Vyšehrad', 'Vltava', 'Šárka', 'Z ceských luhu a háju', 'Tábor' en Blaník. Ieder toondicht behandelt een thema uit de Tsjechische geschiedenis of weerspiegelt de schoonheid van het landschap. Hoogtepunt wordt gevormd door het tweede deel 'Vltava' (oftewel 'de Moldau'), de grote rivier die door Tsjechië stroomt.

Het stuk begint bij het ontstaan van de Vltava als klein bergbeekje – lieflijke klanken stromen langs de bergtoppen naar beneden en naarmate de rivier aan kracht wint, zwelt het orkest aan. De Vltava stroomt door het bos, hoorns weerklinken en op paarden gezeten jagers galopperen voorbij, op een grasveldje vindt een boerenbruiloft plaats, bosnimfen dopen giechelend hun tenen in het koude water, de rivier slingert zich langs de Sint-Johanneswatervallen en uiteindelijk buldert ze majestueus de stad Praag binnen. Tijdens het componeren van 'Vltava' (in 1874) werd Smetana doof (als gevolg van syfilis), en was het gedaan met zijn carrière als dirigent. Hij ging desalniettemin onverdroten verder met componeren, en in 1886 verscheen zijn beroemde nationalistisch getinte opera 'De Poolse bruid' (probeer eens de ouverture van deze opera te pakken te krijgen – ronduit prachtig!). De laatste jaren van zijn leven begon de componist door de voortwoekerende geslachtsziekte raarder en raarder te doen, en werd hij in 1883 in een psychiatrische kliniek in Praag opgenomen. Een jaar later stierf hij op 60-jarige leeftijd.

Net zoals de muziek van bijvoorbeeld Edvard Grieg (vooral zijn Peer Gynt-suite is een dankbaar doelwit) zijn de composities van Smetana vandaag de dag zeer in trek bij reclamemakers. Met name 'Vltava' wordt regelmatig misbruikt. Daarom is de kans dan ook groot dat je het stuk (of liever gezegd: een minuut van het stuk) al kent – in de reclame voor onder meer bronwater van Bar-le-duc wordt 'Vltava' nadrukkelijk ingezet als sfeermaker. Het complete, dertien minuten stuk is echter een stuk indrukwekkender. Luister zelf (zipje van 13 MB, link is beperkt houdbaar).

peter Donderdag 02 Februari 2006 at 9:53 pm | | klassiek

twee reacties

Mooi mooi mooi! Thanks!

Martijn, - 07-02-’06 15:21

is het nog te vinden?

werner, (E-mail ) - 26-12-’06 23:16
(optioneel veld)
(optioneel veld)
Om geautomatiseerde spam te voorkomen, vraag ik je vriendelijk om de volgende vraag te beantwoorden.
Persoonlijke info onthouden?
Kleine lettertjes: Alle HTML-tags behalve <b> en <i> zullen uit je reactie worden verwijderd. Je maakt links door gewoon een URL of e-mailadres in te typen.