Hector Berlioz

Als Hector Berlioz (1803-1869) nu had geleefd, zat hij ongetwijfeld in een rebellerend punkbandje, bracht hij albums uit op een onafhankelijk label en versleet hij het ene na het andere filmsterretje. Berlioz had namelijk niet zo veel op met regels en was bovendien nogal heetgebakerd; als iets hem niet beviel, liet hij dat duidelijk merken.

Berlioz werd geboren in een klein dorpje vlakbij Grenoble. Zijn vader, zelf plattelandsdokter, had de carrière van zijn zoon al helemaal uitgestippeld: Hector moest medicijnen studeren in Parijs en vervolgens naam maken als de beste chirurg van Frankrijk. Het liep – niet geheel verbazingwekkend – helemaal anders. Berlioz begon inderdaad met een studie geneeskunde in Parijs, maar na een traumatisch bezoek aan een mortuarium, besloot hij zijn studie vaarwel te zeggen. Hij nam privé-lessen bij Jean-François Lésueur en schreef zich enige tijd later in aan het conservatorium van Parijs, waar hij prompt slaande ruzie kreeg met docent Luigi Cherubini, die er nogal strikte regels over het componeren op na hield.

Op zijn 27ste won Berlioz de prestigieuze Prix de Rome, een beurs voor componisten, en mocht hij twee jaar in Rome studeren. Hij zat er net een maand of wat, toen hij hoorde dat zijn vriendin Camille Moke een ander had. Berlioz ontstak in blinde razernij, kocht een geweer, hees zich in een jurk (waarschijnlijk omdat hij zo niet herkend zou worden – ik kan geen andere reden bedenken) en stapte op de trein naar Parijs.

Halverwege de treinreis veranderde Berlioz van gedachten; een moordpartij zou wel erg opvallen natuurlijk. Hij besloot in plaats daarvan zelfmoord te plegen door in de Middellandse Zee te springen. Hij lag amper twee tellen in het water, toen hij werd gered door een groepje vissers. Een paar weken later woonde Berlioz – nog steeds een beetje depressief - een uitvoering bij van 'Romeo and Juliet'. Een van de hoofdrollen werd gespeeld door de Ierse actrice Harriet Smithson. Zodra zij het podium opkwam, kreeg hij het zwaar te pakken en werd tot over zijn oren verliefd.

Smithson moest echter niets weten van de opdringerige avances van Berlioz, die de actrice bestookte met liefdesbrieven en cadeautjes en haar heimelijk volgde in de hoop op een 'toevallige ontmoeting'. Deze romance inspireerde Berlioz tot zijn meest beroemde werk, de 'Symphonie fantastique', een merkwaardige en baanbrekende symfonie over een jonge kunstenaar die verliefd is op een vrouw die zijn liefde niet beantwoordt - klinkt bekend, nietwaar? Zijn plan om met dit stuk de actrice voor zich te winnen was succesvol en in 1833 trouwden Berlioz en Smithson, hoewel de motieven van laatstgenoemde wat minder hoogdravend waren: haar carrière verliep niet zo voorspoedig en ze had schulden gemaakt - een huwelijk zou de meeste van haar problemen oplossen.

Helaas voor Berlioz was het geen gelukkig huwelijk; Smithson weigerde om Frans te leren, en nadat ze haar been brak, was het gedaan met haar carrière. Uit frustratie begon ze na de geboorte van hun zoon Louis, stevig te drinken en ging haar gezondheid zienderogen achteruit. In 1841 ging het stel uit elkaar, vooral ook omdat Berlioz een stiekeme relatie onderhield met operazangeres Marie Recio. Het mag bijna een wonder heten dat Berlioz nog tijd overhield om te componeren en heel Europa rond te touren. Hij ontwikkelde zich tot een van de beste dirigenten van zijn tijd en joeg heel wat collega's tegen zich in het harnas door zijn vernietigende muziekrecensies. Zijn composities werden wisselend ontvangen; zijn Requiem uit 1837 (met donderende passages) was een groot succes, maar de meeste van zijn opera's stuitten op een muur van onbegrip. Zo wordt zijn opera 'La damnation de Faust' nu beschouwd als een onovertroffen meesterwerk, maar tijdens de première in 1846 kwam er geen hond op af.

De laatste jaren van zijn leven leidde Berlioz een teruggetrokken bestaan. Hij kampte met een nare darmziekte, en de dood van Marie Recio in 1862 maakte het er niet vrolijker op allemaal. Lichtpuntjes werden gevormd door een hernieuwd contact met zijn jeugdliefde Estelle Duboeuf, en de brieven van zijn zoon, die als matroos de wereldzeeën bevoer. Toen deze in 1867 op Cuba stierf aan gele koorts, was Berlioz een gebroken man en stierf hij twee jaar later. Hij ligt begraven op het kerkhof van Montmartre in Parijs.

Berlioz is de geschiedenis ingegaan als een van de grootste en vernieuwendste vertegenwoordiger van Franse romantiek en zijn 'Symphonie fantastique' (oftewel 'Episode de la vie d’un artiste, symphonie fantastique en cinq parties') geldt een van de belangrijkste orkestwerken uit de romantiek. Bijzonder is de introductie van een 'leitmotiv', door Berlioz 'idée fixe' genoemd: een bepaalde melodie, gekoppeld aan in dit geval de 'geliefde', die voortdurend terugkeert in het werk zodra deze persoon ten tonele verschijnt. Eveneens opmerkelijk was dat Berlioz de 'Symphonie fantastique' schreef voor een gigantisch orkest, waaronder maar liefst vier harpen, en voor het eerst het geluid van een klok gebruikte. Luister naar het lekker lawaaierige vijfde en laatste deel 'Songe d'une nuit du sabbat' ('Droom van een heksensabbatsnacht'). Muziek van Berlioz is overigens niet zo heel moeilijk op het spoor te komen; zijn bekendste werken zijn door het Naxos-label voor een vriendelijk prijsje (6,99 euro) uitgebracht, te vinden in elke ruim gesorteerde muziekwinkel. Uitgebreide informatie vind je op deze Berlioz-pagina en op Wikipedia. En wie het Frans machtig is, kan op deze pagina de integrale tekst van Berlioz' memoires lezen.

peter Zaterdag 18 Maart 2006 at 6:28 pm | | klassiek

Geen reacties

(optioneel veld)
(optioneel veld)
Om geautomatiseerde spam te voorkomen, vraag ik je vriendelijk om de volgende vraag te beantwoorden.
Persoonlijke info onthouden?
Kleine lettertjes: Alle HTML-tags behalve <b> en <i> zullen uit je reactie worden verwijderd. Je maakt links door gewoon een URL of e-mailadres in te typen.