Franz Schubert

Tijdens zijn leven kende Franz Schubert (1797-1828) slechts in kleine kring succes en werd hij overschaduwd door Beethoven, Haydn en Rossini. De vader van Schubert was onderwijzer en had voor zijn zoon een keurige loopbaan uitgestippeld. Het liep - zoals zo vaak bij componisten - helemaal anders. Op jonge leeftijd zong Schubert (net zoals Hadyn) bij de Wiener Sängerknaben, kreeg hij les van hofkapelmeester Salieri en mocht in het schoolorkest meespelen. Om de dienstplicht te omzeilen, studeerde Schubert voor hulponderwijzer en gaf hij later ook daadwerkelijk les op de school van zijn vader. Het bloed kroop echter waar het niet gaan kan en Schubert besloot zich volledig te wijden aan het componeren - tot grote woede van zijn vader, die hem prompt niet meer wilde erkennen als zoon.

Veel succes had Schubert niet, maar dat leek hem niet te deren; hij was een vrolijke man, die ogenschijnlijk moeiteloos het ene na het andere opgewekte wijsje uit zijn mouw schudde en weinig scheen te geven om bezittingen en eervolle functies. Het was aan zijn vrienden (onder wie de dichter Franz Schober, zanger Johann Vogl en de schilders Kupelwiesen en Von Schwind) te danken dat hij zijn hoofd water kon houden. Ze namen hem in huis en 's avonds werd er flink gefeest en gezopen. Schubert improviseerde op de piano en Schober declameerde schunnige gedichten Althans, dat stel ik me zo voor. Deze avonden zijn bekend geworden als de 'Schubertiades'.

Schubert is de muziekgeschiedenis ingegaan dankzij zijn liederen, waarvan hij er honderden schreef. Hij componeerde deze liederen voor één zangstem met pianobegeleiding, Nieuw was de manier waarop de piano werd gebruikt: Schubert zag de piano als extra 'stem'. Als er bijvoorbeeld werd gezongen over een ridder op een galopperend paard, dan hoorde je de piano bijna briesen en snuiten. Schubert heeft gedichten van onder andere Goethe, Schiller, Von Schlegel, Novalis en Heine op muziek gezet en met name zijn liederencycli 'Die schöne Mülleri', 'Winterreise' en 'Schwanengesang' vormen een staalkaart van zijn kunnen.

Schubert schreef daarnaast tal van andere stukken, waaronder opera's, symfonieën en missen. Tot zijn bekendste symfonie behoort de achtste, die bekend staat als de 'Unvollendete' (de Onvoltooide) want er zijn maar twee delen. Het is niet bekend waar de overige twee zijn gebleven, en of die überhaupt wel zijn gemaakt. Later is de rest er wel door anderen aangeplakt, maar die zijn lang zo fraai niet. Prachtig is eveneens Schuberts negende symfonie, die als 'die Grosse' door het leven gaat - hij duurt namelijk bijna een uur.

De meeste klassieke naslagwerken eindigen dan nu vaak met een zin als: 'In 1828 overleed hij op jonge leeftijd aan de gevolgen van tyfus.' Maar aangezien we in het RTL Boulevard-tijdperk leven, ga ik nog even verder. Schubert bleef zijn hele leven ongetrouwd en wordt vaak afgeschilderd als a-seksueel, te arm om in het huwelijk te kunnen treden en te zeer gericht op het componeren om er een fatsoenlijke relatie op na te kunnen houden. Rond 1822 liep hij echter de geslachtsziekte syfilis op, en dat krijg je niet zomaar natuurlijk. Zoals gezegd trok Schubert veel met zijn vrienden op, waarbij hij vooral een zwak had voor de schilder Moritz von Schwind, die hij 'zijn geliefde' noemde. Hij ging op een gegeven zelfs in de buurt van Von Schwind wonen toen deze uit huis ging. Hoewel ik heb gelezen dat dit slechts een 'platonische relatie' was, maak je mij niet wijs dat het puur om de gezelligheid ging en Schubert af en toe langs kwam voor een kopje thee.

Hoe het ook zij, in 1828 overleed Franz Schubert. Hij werd op het Währinger Friedhof in Wenen begraven. In 1888 is zijn stoffelijk overschot naar het Zentral Friedhof overgebracht. Meer informatie vind je op de website van de Nederlandse Schubert Stichting.

Naar zijn liederen moet je zelf op zoek gaan (ik ben niet zo dol op dat geaffecteerde opera-gejammer, hoewel 'Der Erlkönig' erg fraai is), de prachtige negende symfonie heb ik wel in de aanbieding (64 MB, uitgevoerd door het Scottish Chamber Orchestra onder leiding van Sir Charles Mackerras).

peter Zondag 26 Maart 2006 at 9:38 pm | | klassiek

Eén reactie

- mentale notitie – Morgen een paar Schubert-deuntjes draaien…

Lars, - 26-03-’06 23:19
(optioneel veld)
(optioneel veld)
Om geautomatiseerde spam te voorkomen, vraag ik je vriendelijk om de volgende vraag te beantwoorden.
Persoonlijke info onthouden?
Kleine lettertjes: Alle HTML-tags behalve <b> en <i> zullen uit je reactie worden verwijderd. Je maakt links door gewoon een URL of e-mailadres in te typen.