Notenkraker

Eerste akte: de kleine Clara en haar familie hebben zich verzameld rond de kerstboom. Ze drinken warme chocomel met slagroom en het is allemaal reuze gezellig. Dan wordt er plotseling aan de deur geklopt en stapt er een mysterieuze man naar binnen: Herr Drosselmeyer, een mysterieuze oom met een lange baard met etensresten. Hij zeult een grote zak met cadeautjes naar binnen en begint met uitdelen. Iedereen krijgt een presentje, behalve Clara. (Ik heb geen idee waarom zij niets krijgt, misschien houdt die oom niet zo van kleine meisjes.) Clara zet het op een janken en schuldbewust rommelt Drosselmeyer in zijn zakken om te kijken of-ie misschien nog een rolletje drop kan opduiken. Na enig zoeken haalt hij een notenkraker in de vorm van een potsierlijk mannetje uit zijn binnenzak, dat hij met een zuur gezicht aan Clara geeft. Het meisje is al lang blij dat ze toch nog iets heeft gekregen en laat de notenkraker trots aan haar broertje Fritz zien. Hij is stikjaloers en rukt het mannetje uit haar handen. Het ettertje slaagt erin om de notenkraker binnen vijf seconden kapot te maken, waarop Clara wederom in huilen uitbarst.

Haar moeder weet de situatie te reden door het mannetje provisorisch te repareren. Ze plakt er voor de show een pleister op en legt 'm in een poppenbedje om bij te komen van alle commotie. Later, als iedereen op bed ligt, sluipt Clara stiekem naar beneden om te kijken of alles goed gaat met de notenkraker; gelukkig is ie niet weggelopen en tevreden valt ze in slaap onder de kerstboom, het notenkrakermannetje stevig vastgeklemd in haar armen. Als de klok middernacht slaat, wordt Clara wakker. Tot haar grote verbazing wordt ze aangevallen door een groep gemene muizen, die haar proberen mee te slepen naar hun holletjes.

De notenkraker komt tot ontzetting van Clara opeens tot leven, fluit op zijn vingers en terstond verschijnen er diverse heldhaftige notenkrakersoldaatjes die het meisje te hulp schieten. De Muizenkoning laat het er niet bij zitten en een felle strijd ontbrandt. Het gaat lang gelijk op, maar als Clara op een gegeven moment besluit mee te helpen en haar pantoffel naar de Oppermuis slingert, ziet de Notenkraker zijn kans schoon en steekt hij de muis neer. De overige muizen raken in paniek en trekken zich terug, hun dode koning met zich meeslepend. Als Clara de notenkraker uit vreugde in haar armen wil nemen, blaast hij net zijn laatste adem uit. Het meisje is ontroostbaar en begint (wederom) heel hard te huilen. Haar tranen hebben een onverwacht effect: het mannetje komt tot leven en verandert in een prachtige prins met lang haar en buikspieren. Jammer alleen van die rare witte maillot, maar goed, je kunt niet alles hebben. Hij vraagt haar ten dans, en neemt haar vervolgens mee op reis, waarbij de twee worden begeleid door dansende sneeuwvlokjes.

Tweede akte:
de prins besluit eerst de Sneeuwkoningin met een bezoekje te vereren en daarna af te reizen naar het Land van Snoepgoed, waar hij vandaan komt. Eenmaal aangekomen, krijgt hij de volle laag van huishoudfee Dragée, die de prins uitfoetert omdat hij zo lang is weggebleven. De Suikertaartfee is minder wrokkig; ze belt de Albert Heijn-bestelservice en laat een groot banket aanrukken. Maar eerst moet er gedanst worden en krijgt Clara achtereenvolgens een oosterse koffiedans, een Chinese theedans, een Franse herderinnendans, een Russische dans en een Bloemenwals voorgeschoteld. En net als de Notenkrakerkoning Clara vraagt of ze zijn slaapkamer eens wil zien, wordt ze wakker en blijkt ze alles gedroomd te hebben...

Dit is in het kort de inhoud van de balletvoorstelling de Notenkraker van Tsjaikovski – voor wie zich afvraagt of ik vandaag te veel lsd heb geslikt. Tsjaikovski liet zich inspireren door het verhaal 'Nußknacker und Mausekönig' (1814) van Ernst Theodor Amadeus Hoffmann (hier kun je het op je gemak nalezen) en de bewerking door Alexandre Dumas. Tsjaikovski schreef het in de periode 1891-1892, maar vond het bij nader inzien maar niets. De première op 18 december 1892 in Sint Petersburg was een bescheiden succes en de componist zelf was blij dat alles achter de rug was, zodat hij weer iets anders kon beginnen. De balletvoorstelling werd herontdekt in 1944 door de Amerikaanse choreograaf Willam Christensen van het San Francisco Ballet, die de Notenkraker een reuze lollige voorstelling vond. Hij sloeg zelf aan het choreograferen en startte met de traditie dat het stuk standaard zo rond Kerstmis in de schouwburg was te zien.

Voor de muziek in de Notenkraker heeft Tsjaikovski zich laten inspireren door de Rococo en de late Romantiek. Dat betekent dus weelderige muziek, vol met vrolijke melodielijnen en variatie – iets dat in die tijd nog niet eerder was vertoond. Zo experimenteerde Tsjaikovski met de celesta, een soort klokkenspel met een toetsenbord. De Russische componist had het instrument ontdekt in Parijs, en vond het helemaal geweldig. Hij gebruikte het iedere keer als de Suikertaartfee ten tonele verschijnt, maar kon zich niet bedwingen om het getingel eigenlijk de gehele voorstelling door te laten klinken.

Tsjaikovski heeft zelf een selectie gemaakt van de acht stukken uit het Notenkraker-ballet, die overigens vaak wordt verward met het ballet zelf:

I. Ouverture Miniature
II. Danses caractérisques
A. Marche
B. Danse de la Fee Dragée
C. Danse Russe (Trepack)
D. Danse Arabe
E. Danse Chinoise
F. Danse des mirlitons
III. Valse des fleures

De Notenkraker Suite is bijzonder populair geworden en ontelbare keren gebruikt in reclamespotjes, films en noem het maar op. Vooral Walt Disney heeft ervoor gezorgd dat de muziek van Tsjaikovski bij het grote publiek bekend is geworden, door de suite op te nemen in zijn avondvullende tekenfilm 'Fantasia'. Disney heeft wel wat zitten rommelen met de volgorde en de ouverture en de mars maar helemaal weggelaten (de links leiden je naar het desbetreffende YouTube-filmpje):

Fantasia
I. Dances caractérisques
A. Dance of the Sugar Plum Fairy
B. Chinese Tea
C. Dance of the Mirlitons
D. Arabian Coffee
E. Russian Trepak
II. Waltz of the Flowers

Moderne uitvoeringen van de Notenkraker (het ballet dus) zijn ingrijpend onder handen genomen en spelen zich bijvoorbeeld af in Amsterdam of zijn aangevuld met nieuwe muziek. Aan de Notenkraker Suite zelf wordt gelukkig weinig gesleuteld. En hoewel het nog geen Kerstmis is, kun je nu al enigszins in de stemming komen: de Notenkraker Suite, 256 kbps, 40 MB.

(Met dank aan Lars van L-rs.org voor de muziek!)

peter Maandag 25 September 2006 at 11:55 pm | | klassiek

twee reacties

Hallo allemaal.
Morgen is de eerste mucical voor ons.
De blauwe Cast.
ik heb er zo’n zin in!!!
groetjes sarah van de blauwe cast

sarah, (E-mail ) - 26-12-’07 19:44

wie is de componist?

df, - 23-01-’08 19:54
(optioneel veld)
(optioneel veld)
Om geautomatiseerde spam te voorkomen, vraag ik je vriendelijk om de volgende vraag te beantwoorden.
Persoonlijke info onthouden?
Kleine lettertjes: Alle HTML-tags behalve <b> en <i> zullen uit je reactie worden verwijderd. Je maakt links door gewoon een URL of e-mailadres in te typen.